Ενδοφθαλμίτιδα: Μια σοβαρή λοίμωξη που απειλεί την όραση

Η ενδοφθαλμίτιδα είναι μια σοβαρή φλεγμονώδης κατάσταση του εσωτερικού του ματιού, η οποία προκαλείται συνήθως από μικροβιακή λοίμωξη. Προσβάλλει κυρίως το υδατοειδές υγρό και το υαλοειδές σώμα και μπορεί να προκαλέσει σημαντική βλάβη στις ευαίσθητες δομές του οφθαλμού, ιδιαίτερα στον αμφιβληστροειδή.

Πρόκειται για μια σχετικά σπάνια, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη επιπλοκή, η οποία μπορεί να εμφανιστεί μετά από οφθαλμολογική χειρουργική επέμβαση, ενδοϋαλοειδική ένεση ή διατιτραίνοντα τραυματισμό του ματιού.

Η ενδοφθαλμίτιδα αποτελεί επείγουσα οφθαλμολογική κατάσταση. Η καθυστέρηση στη διάγνωση και στη θεραπεία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή, ακόμη και μόνιμη, απώλεια της όρασης.

Σχηματική απεικόνιση της ενδοφθαλμίτιδας, με χαρακτηριστική φλεγμονή του υαλοειδούς και πιθανή παρουσία υποπύου στον πρόσθιο θάλαμο.

Ποια είναι τα αίτια της ενδοφθαλμίτιδας;

Η ενδοφθαλμίτιδα προκαλείται συνήθως από βακτήρια και σπανιότερα από μύκητες που εισέρχονται στο εσωτερικό του ματιού.

Η συχνότερη μορφή είναι η εξωγενής ενδοφθαλμίτιδα, κατά την οποία οι μικροοργανισμοί εισέρχονται στον οφθαλμό από το εξωτερικό περιβάλλον.

Μπορεί να εμφανιστεί μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, όπως η αφαίρεση καταρράκτη ή άλλες ενδοφθάλμιες επεμβάσεις. Επίσης, αποτελεί σπάνια επιπλοκή των ενδοϋαλοειδικών ενέσεων, οι οποίες χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία παθήσεων του αμφιβληστροειδούς.

Μια άλλη σημαντική αιτία είναι οι διατιτραίνοντες τραυματισμοί, ιδιαίτερα όταν εισέρχεται ξένο σώμα μέσα στον οφθαλμό.

Σπανιότερα εμφανίζεται η ενδογενής ενδοφθαλμίτιδα, κατά την οποία μικρόβια μεταφέρονται μέσω της κυκλοφορίας του αίματος από κάποια λοίμωξη σε άλλο σημείο του οργανισμού.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Η οξεία ενδοφθαλμίτιδα μπορεί να εξελιχθεί πολύ γρήγορα, συχνά μέσα σε λίγες ημέρες από μια επέμβαση, ένεση ή τραυματισμό.

Τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι η απότομη επιδείνωση της όρασης, η ερυθρότητα του ματιού και ο οφθαλμικός πόνος.

Μπορεί επίσης να εμφανιστούν φωτοφοβία, οίδημα των βλεφάρων, έντονη θόλωση ή αίσθημα βάρους στον οφθαλμό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται υπόπυο, δηλαδή συγκέντρωση λευκών αιμοσφαιρίων στο κατώτερο τμήμα του προσθίου θαλάμου, που εμφανίζεται σαν λευκοκίτρινη στάθμη πίσω από τον κερατοειδή.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η ενδοφθαλμίτιδα δεν συνοδεύεται πάντοτε από έντονο πόνο. Επομένως, κάθε ασυνήθιστη μείωση της όρασης μετά από ενδοφθάλμια επέμβαση ή ένεση πρέπει να αξιολογείται άμεσα.

Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε;

Ένας ασθενής που έχει πρόσφατα χειρουργηθεί ή έχει υποβληθεί σε ενδοϋαλοειδική ένεση και παρουσιάζει επιδείνωση της όρασης, αυξανόμενο πόνο ή έντονη ερυθρότητα πρέπει να επικοινωνήσει αμέσως με τον οφθαλμίατρό του.

Η εξέταση πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς καθυστέρηση, ακόμη και εκτός προγραμματισμένου ωραρίου.

Δεν πρέπει να επιχειρείται αντιμετώπιση μόνο με οφθαλμικά κολλύρια χωρίς προηγούμενη ιατρική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην επείγουσα οφθαλμολογική εξέταση, κατά την οποία αξιολογούνται η οπτική οξύτητα, η κατάσταση του προσθίου θαλάμου και η παρουσία φλεγμονής στο υαλοειδές.

Όταν η έντονη θόλωση δεν επιτρέπει την εξέταση του αμφιβληστροειδούς, μπορεί να πραγματοποιηθεί υπερηχογράφημα οφθαλμού (B-scan).

Για τον εντοπισμό του μικροβίου μπορεί να ληφθεί μικρή ποσότητα υδατοειδούς ή υαλοειδούς υγρού για μικροβιολογική εξέταση και καλλιέργεια.

Ωστόσο, όταν υπάρχει ισχυρή υποψία ενδοφθαλμίτιδας, η έναρξη της θεραπείας δεν πρέπει να καθυστερεί μέχρι να ολοκληρωθούν οι εργαστηριακές εξετάσεις.

Πώς αντιμετωπίζεται η ενδοφθαλμίτιδα;

Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά άμεσα και εξαρτάται από τη βαρύτητα της λοίμωξης και τον πιθανό υπεύθυνο μικροοργανισμό.

Στις περισσότερες περιπτώσεις βακτηριακής ενδοφθαλμίτιδας, η βασική αντιμετώπιση περιλαμβάνει ενδοϋαλοειδική χορήγηση αντιβιοτικών, δηλαδή έγχυση των φαρμάκων απευθείας μέσα στο μάτι, ώστε να επιτευχθεί υψηλή συγκέντρωση στο σημείο της λοίμωξης.

Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί υαλοειδεκτομή (Pars Plana Vitrectomy). Κατά την επέμβαση αφαιρείται το μολυσμένο υαλοειδές, μαζί με μικροοργανισμούς, φλεγμονώδη στοιχεία και τοξικές ουσίες, ενώ χορηγούνται τα κατάλληλα φάρμακα.

Σε περιπτώσεις ενδογενούς ενδοφθαλμίτιδας είναι απαραίτητη και η συστηματική αντιμετώπιση της λοίμωξης που αποτελεί την αρχική πηγή των μικροοργανισμών.

Μπορεί να προληφθεί;

Η σχολαστική τήρηση των κανόνων αντισηψίας κατά τις χειρουργικές επεμβάσεις και τις ενδοϋαλοειδικές ενέσεις αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης.

Στη χειρουργική του καταρράκτη, η χορήγηση κατάλληλου αντιβιοτικού στον πρόσθιο θάλαμο κατά το τέλος της επέμβασης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετεγχειρητικής ενδοφθαλμίτιδας.

Εξίσου σημαντική είναι η σωστή ενημέρωση των ασθενών για τα προειδοποιητικά συμπτώματα και η πιστή εφαρμογή των μετεγχειρητικών οδηγιών.

Ποια είναι η πρόγνωση;

Η πρόγνωση εξαρτάται από το είδος του μικροοργανισμού, τη σοβαρότητα της φλεγμονής, την κατάσταση του αμφιβληστροειδούς και, κυρίως, την ταχύτητα έναρξης της θεραπείας.

Παρότι σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να διατηρηθεί ή να αποκατασταθεί σημαντικό μέρος της όρασης, οι σοβαρές λοιμώξεις ενδέχεται να προκαλέσουν μόνιμες βλάβες.

Η ενδοφθαλμίτιδα είναι μία από τις σημαντικότερες οφθαλμολογικές επείγουσες καταστάσεις. Η άμεση αναγνώριση των συμπτωμάτων και η ταχεία εξειδικευμένη αντιμετώπιση είναι καθοριστικές για την προστασία της όρασης.