Διαβητική Αμφιβληστροειδοπάθεια

Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι μία από τις σημαντικότερες οφθαλμολογικές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη και αποτελεί συχνή αιτία μείωσης της όρασης στους ενήλικες. Μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 όσο και τύπου 2, ιδιαίτερα όταν η νόσος υπάρχει για πολλά χρόνια.

Προκαλείται από βλάβες στα μικρά αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς, της φωτοευαίσθητης μεμβράνης που βρίσκεται στο εσωτερικό του ματιού. Οι αλλοιώσεις αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε αιμορραγίες, διαρροή υγρού, μειωμένη αιμάτωση και, σε προχωρημένα στάδια, ανάπτυξη παθολογικών νέων αγγείων.

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της πάθησης είναι ότι στα αρχικά στάδια μπορεί να εξελίσσεται χωρίς κανένα σύμπτωμα. Γι' αυτό ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος είναι απαραίτητος για κάθε ασθενή με σακχαρώδη διαβήτη.

Σχηματική απεικόνιση των σταδίων της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και του διαβητικού οιδήματος της ωχράς κηλίδας.

Πώς επηρεάζει ο διαβήτης τον αμφιβληστροειδή;

Η παρατεταμένη αύξηση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα προκαλεί σταδιακά αλλοιώσεις στα τοιχώματα των μικρών αγγείων του αμφιβληστροειδούς. Τα αγγεία γίνονται πιο εύθραυστα, παρουσιάζουν μικρές διατάσεις, γνωστές ως μικροανευρύσματα, και μπορεί να επιτρέπουν τη διαρροή αίματος και υγρού στους γύρω ιστούς.

Παράλληλα, ορισμένα αγγεία αποφράσσονται, προκαλώντας περιοχές μειωμένης αιμάτωσης ή ισχαιμίας. Όταν ο αμφιβληστροειδής δεν οξυγονώνεται επαρκώς, παράγονται ουσίες που διεγείρουν την ανάπτυξη νέων, παθολογικών αγγείων.

Τα νέα αυτά αγγεία είναι ιδιαίτερα εύθραυστα και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αιμορραγίες και άλλες επιπλοκές.

Ποια είναι τα στάδια της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας;

Η νόσος διακρίνεται σε δύο κύριες μορφές, ανάλογα με τη βαρύτητα των αλλοιώσεων.

1. Μη παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια

Είναι η συχνότερη μορφή και μπορεί να είναι ήπια, μέτρια ή σοβαρή. Χαρακτηρίζεται από μικροανευρύσματα, μικροαιμορραγίες, εναποθέσεις λιπιδικών ουσιών που ονομάζονται σκληρά εξιδρώματα και διαταραχές της αιμάτωσης του αμφιβληστροειδούς.

Στα αρχικά στάδια η όραση μπορεί να παραμένει φυσιολογική, ακόμη και όταν υπάρχουν εμφανείς αλλοιώσεις κατά την οφθαλμολογική εξέταση.

2. Παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια

Αποτελεί το προχωρημένο στάδιο της νόσου και χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη παθολογικών νεοαγγείων στην επιφάνεια του αμφιβληστροειδούς ή του οπτικού νεύρου.

Τα νεοαγγεία μπορεί να αιμορραγήσουν μέσα στην υαλοειδική κοιλότητα, προκαλώντας ξαφνική και σημαντική μείωση της όρασης. Επιπλέον, ο σχηματισμός ινωδών μεμβρανών μπορεί να προκαλέσει έλξη και αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς.

Τι είναι το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας;

Μία ιδιαίτερα σημαντική επιπλοκή είναι το διαβητικό οίδημα της ωχράς, το οποίο μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας.

Η ωχρά κηλίδα είναι η κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς, υπεύθυνη για την ευκρινή όραση, την ανάγνωση και την αναγνώριση προσώπων.

Όταν υγρό διαρρέει από τα αλλοιωμένα αγγεία και συγκεντρώνεται στην περιοχή αυτή, προκαλείται πάχυνση του αμφιβληστροειδούς και διαταραχή της κεντρικής όρασης.

Ο ασθενής μπορεί να παρατηρήσει θόλωση, παραμόρφωση των εικόνων ή δυσκολία στην ανάγνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις το οίδημα ανιχνεύεται πριν εμφανιστούν έντονα συμπτώματα.

Ποια συμπτώματα πρέπει να μας ανησυχήσουν;

Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι συνήθως ανώδυνη. Στα αρχικά στάδια δεν προκαλεί συμπτώματα, ενώ αργότερα μπορεί να εμφανιστούν θολή ή παραμορφωμένη όραση, δυσκολία στην ανάγνωση και κινούμενες μαύρες κηλίδες, γνωστές ως μυοψίες.

Σε περίπτωση αιμορραγίας στο υαλοειδές μπορεί να προκύψει απότομη μείωση της όρασης. Η εμφάνιση σκοτεινής σκιάς ή «κουρτίνας» στο οπτικό πεδίο μπορεί να υποδηλώνει αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

Κάθε ξαφνική αλλαγή στην όραση ενός διαβητικού ασθενούς χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στη λεπτομερή εξέταση του βυθού μετά από διαστολή της κόρης. Η ψηφιακή φωτογράφηση του αμφιβληστροειδούς επιτρέπει την καταγραφή των αλλοιώσεων και τη σύγκρισή τους σε διαδοχικές επισκέψεις.

Η οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική εξέταση για τη διάγνωση και παρακολούθηση του διαβητικού οιδήματος της ωχράς, καθώς απεικονίζει με μεγάλη λεπτομέρεια τις στιβάδες του αμφιβληστροειδούς.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται επίσης η φλουοροαγγειογραφία και η OCT αγγειογραφία (OCT-A), για την αξιολόγηση της αιμάτωσης και των παθολογικών αγγειακών αλλοιώσεων.

Πώς αντιμετωπίζεται η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια;

Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και την παρουσία οιδήματος της ωχράς.

Ενδοϋαλοειδικές ενέσεις: Οι σύγχρονες ενδοβολβικές θεραπείες με φάρμακα anti-VEGF αποτελούν την κύρια θεραπευτική επιλογή για τις περισσότερες περιπτώσεις διαβητικού οιδήματος της ωχράς που επηρεάζει την κεντρική όραση. Περιορίζουν τη διαρροή υγρού από τα αγγεία και μπορούν να βελτιώσουν ή να σταθεροποιήσουν την όραση. Συχνά απαιτούνται επαναλαμβανόμενες συνεδρίες.

Θεραπεία με Laser: Η παναμφιβληστροειδική φωτοπηξία (PRP) χρησιμοποιείται κυρίως στην παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, με στόχο την υποστροφή των παθολογικών νεοαγγείων και τη μείωση του κινδύνου σοβαρής απώλειας όρασης.

Κορτικοστεροειδή: Σε επιλεγμένα περιστατικά διαβητικού οιδήματος μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενδοϋαλοειδικά κορτικοστεροειδή, ιδιαίτερα όταν η ανταπόκριση σε άλλες θεραπείες είναι ανεπαρκής.

Χειρουργική επέμβαση: Σε σοβαρές επιπλοκές, όπως αιμορραγία του υαλοειδούς που δεν υποχωρεί ή ελκτική αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, μπορεί να απαιτηθεί υαλοειδεκτομή (Pars Plana Vitrectomy). Με την επέμβαση αφαιρούνται οι αιμορραγίες και οι παθολογικές μεμβράνες και αντιμετωπίζεται η έλξη στον αμφιβληστροειδή.

Μπορεί να προκαλέσει άλλες σοβαρές επιπλοκές;

Σε προχωρημένες περιπτώσεις, η έντονη ισχαιμία μπορεί να προκαλέσει ανάπτυξη παθολογικών νεοαγγείων στην ίριδα και στη γωνία του προσθίου θαλάμου. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε νεοαγγειακό γλαύκωμα, μια σοβαρή μορφή γλαυκώματος που συνοδεύεται από μεγάλη αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και κίνδυνο μόνιμης απώλειας της όρασης.

Πόσο συχνά πρέπει να εξετάζονται οι διαβητικοί ασθενείς;

Στους ενήλικες με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 συνιστάται αρχικός πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος κατά τη διάγνωση του διαβήτη. Στους ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 η πρώτη εξέταση συνιστάται μέσα στα πρώτα πέντε χρόνια από τη διάγνωση.

Στη συνέχεια, ο έλεγχος πραγματοποιείται συνήθως ετησίως. Σε ασθενείς χωρίς αμφιβληστροειδοπάθεια και με καλή ρύθμιση του διαβήτη μπορεί, ύστερα από ιατρική αξιολόγηση, να προταθεί μεγαλύτερο μεσοδιάστημα. Όταν υπάρχουν αλλοιώσεις ή επιπλοκές, απαιτείται συχνότερη παρακολούθηση.

Η σημασία της πρόληψης

Η καλή ρύθμιση του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης και των λιπιδίων, σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό, συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης και εξέλιξης της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας.

Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί να προκαλέσει σοβαρή απώλεια όρασης, αλλά η έγκαιρη διάγνωση, η τακτική παρακολούθηση και οι σύγχρονες θεραπευτικές μέθοδοι μπορούν σε πολλές περιπτώσεις να διατηρήσουν την όραση και να προλάβουν τις σοβαρότερες επιπλοκές.