Καταρράκτης: Συμπτώματα, διάγνωση και σύγχρονη αντιμετώπιση

Ο καταρράκτης είναι μία από τις συχνότερες οφθαλμολογικές παθήσεις και αποτελεί σημαντική αιτία μείωσης της όρασης, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Πρόκειται για τη σταδιακή θόλωση του φυσικού κρυσταλλοειδούς φακού του ματιού, ο οποίος φυσιολογικά είναι διαφανής και επιτρέπει στο φως να εστιάζει στον αμφιβληστροειδή.

Καθώς ο φακός χάνει τη διαύγειά του, η όραση γίνεται προοδευτικά θολή, τα χρώματα φαίνονται λιγότερο ζωηρά και καθημερινές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα και η οδήγηση, γίνονται δυσκολότερες.

Ο καταρράκτης εμφανίζεται κυρίως μετά την ηλικία των 60 ετών, αλλά μπορεί να αναπτυχθεί και σε νεότερα άτομα. Η σύγχρονη χειρουργική επιτρέπει την αποτελεσματική αντιμετώπισή του και, παράλληλα, προσφέρει δυνατότητες διόρθωσης προϋπαρχόντων διαθλαστικών προβλημάτων.

Σχηματική απεικόνιση του φυσιολογικού και του καταρρακτικού φακού και των βασικών σταδίων της χειρουργικής αντιμετώπισης.

Πώς δημιουργείται ο καταρράκτης;

Ο φυσικός φακός του ματιού αποτελείται κυρίως από νερό και ειδικές πρωτεΐνες, οι οποίες διατηρούν τη διαφάνειά του. Με την πάροδο της ηλικίας, οι πρωτεΐνες αυτές υφίστανται μεταβολές και σταδιακά δημιουργούνται περιοχές θόλωσης.

Η συχνότερη αιτία είναι η φυσιολογική γήρανση, αλλά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καταρράκτη, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το κάπνισμα, η παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, η μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών και προηγούμενοι τραυματισμοί ή επεμβάσεις του ματιού.

Σπανιότερα, ο καταρράκτης μπορεί να υπάρχει από τη γέννηση ή να εμφανιστεί στην παιδική ηλικία.

Ποια είναι τα συμπτώματα του καταρράκτη;

Ο καταρράκτης αναπτύσσεται συνήθως αργά και χωρίς πόνο. Το συχνότερο σύμπτωμα είναι η προοδευτική θόλωση της όρασης, σαν να κοιτάζει κανείς μέσα από ένα θαμπό τζάμι.

Άλλα χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η αυξημένη ευαισθησία στο έντονο φως, οι αντανακλάσεις και οι φωτεινές άλω γύρω από τα φώτα, ιδιαίτερα κατά τη νυχτερινή οδήγηση.

Ο ασθενής μπορεί επίσης να παρατηρήσει ότι χρειάζεται συχνότερη αλλαγή γυαλιών, δυσκολεύεται στην ανάγνωση ή βλέπει τα χρώματα πιο ξεθωριασμένα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις πυρηνικού καταρράκτη εμφανίζεται προσωρινή βελτίωση της κοντινής όρασης λόγω αύξησης της μυωπίας. Πρόκειται όμως για παροδικό φαινόμενο και όχι για πραγματική αποκατάσταση της όρασης.

Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι καταρράκτη;

Ο καταρράκτης διακρίνεται σε διαφορετικούς τύπους ανάλογα με την περιοχή του φακού που παρουσιάζει θόλωση.

Πυρηνικός καταρράκτης: Επηρεάζει το κεντρικό τμήμα του φακού και συνήθως εξελίσσεται σταδιακά με την ηλικία.

Φλοιώδης καταρράκτης: Χαρακτηρίζεται από θολερότητες στην περιφέρεια του φακού, οι οποίες μπορεί να επεκτείνονται προς το κέντρο και να προκαλούν έντονες αντανακλάσεις.

Οπίσθιος υποκαψικός καταρράκτης: Αναπτύσσεται κοντά στην οπίσθια επιφάνεια του φακού και μπορεί να προκαλεί σημαντική δυσκολία στην ανάγνωση και έντονο θάμβος, ακόμη και όταν η θόλωση είναι σχετικά μικρή.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση πραγματοποιείται με ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση. Ο οφθαλμίατρος αξιολογεί την οπτική οξύτητα και εξετάζει τον κρυσταλλοειδή φακό με τη σχισμοειδή λυχνία, διαπιστώνοντας τον τύπο και τη βαρύτητα του καταρράκτη.

Παράλληλα, ελέγχεται η κατάσταση του αμφιβληστροειδούς, της ωχράς κηλίδας και του οπτικού νεύρου, ώστε να εντοπιστούν τυχόν άλλες παθήσεις που μπορεί να επηρεάζουν το τελικό οπτικό αποτέλεσμα.

Πότε πρέπει να χειρουργηθεί ο καταρράκτης;

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία ή βαθμός καταρράκτη που να καθιστά υποχρεωτική τη χειρουργική επέμβαση. Η απόφαση βασίζεται κυρίως στο πόσο επηρεάζεται η όραση και η καθημερινότητα του ασθενούς.

Όταν ο καταρράκτης δυσκολεύει την οδήγηση, την εργασία, το διάβασμα ή άλλες δραστηριότητες, η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να προσφέρει σημαντική βελτίωση.

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να «ωριμάσει» ο καταρράκτης. Αντίθετα, η υπερβολική καθυστέρηση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να καταστήσει την επέμβαση τεχνικά δυσκολότερη.

Πώς αντιμετωπίζεται ο καταρράκτης;

Η μόνη αποτελεσματική θεραπεία για την αφαίρεση του καταρράκτη είναι η χειρουργική επέμβαση. Δεν υπάρχουν κολλύρια ή φάρμακα που να αποκαθιστούν τη διαύγεια ενός θολωμένου κρυσταλλοειδούς φακού.

Η σύγχρονη χειρουργική πραγματοποιείται συνήθως με τη μέθοδο της φακοθρυψίας. Μέσα από μια πολύ μικρή τομή στον κερατοειδή, ο χειρουργός χρησιμοποιεί υπερήχους για να τεμαχίσει και να αφαιρέσει τον θολό φακό.

Στη θέση του τοποθετείται ένας διαφανής τεχνητός ενδοφακός (Intraocular Lens – IOL), ο οποίος παραμένει μόνιμα μέσα στο μάτι.

Η επέμβαση πραγματοποιείται συνήθως με τοπική αναισθησία, διαρκεί λίγα λεπτά και ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα.

Μάθετε περισσότερα για τη σύγχρονη χειρουργική αντιμετώπιση του καταρράκτη »

Τι είναι η επέμβαση καταρράκτη με Femtosecond Laser (FLACS);

Η τεχνολογία Femtosecond Laser-Assisted Cataract Surgery (FLACS) επιτρέπει την αυτοματοποιημένη εκτέλεση ορισμένων σταδίων της επέμβασης με ιδιαίτερα μεγάλη ακρίβεια.

Το Laser μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία των κερατοειδικών τομών, την καψουλόρηξη, τον αρχικό κατακερματισμό του καταρρακτικού φακού και τη διόρθωση χαμηλού αστιγματισμού με αστιγματικές κερατοτομές.

Στη συνέχεια ολοκληρώνεται η αφαίρεση του φακού και τοποθετείται ο τεχνητός ενδοφακός.

Η μέθοδος FLACS αποτελεί σημαντική τεχνολογική επιλογή για δύσκολα περιστατικά,;όπως οι σκληροί και προχωρημένοι καταρράκτες, σε ματια με ψευδοαποφολίδωση, σε ματια με στενούς πρόσθιους θαλαμους, με δυστροφία Fuchs και αλλα. Ιδιάιτερα σε επεμβάσεις για διόρθωση της πρεσβυωπίας και σε περιπτώσεις που θα χρησιμοποιηθούν premium ενδοφακοί (πολυεστιακοί, EDOF, αστιγματικοί, κλπ.) συστείνεται η χρήση του Femtosecond Laser λόγω της τελειότητας που προσφερει στον χειρουργό. 

Περισσότερα για τη χειρουργική καταρράκτη με Femtosecond Laser »

Ποιοι ενδοφακοί χρησιμοποιούνται σήμερα;

Η επιλογή του κατάλληλου ενδοφακού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στάδια του χειρουργικού σχεδιασμού. Οι σύγχρονοι ενδοφακοί δεν αντικαθιστούν απλώς τον θολό φυσικό φακό, αλλά μπορούν να προσφέρουν και διόρθωση της μυωπίας, της υπερμετρωπίας, του αστιγματισμού και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, της πρεσβυωπίας.

Μονοεστιακοί ενδοφακοί: Προσφέρουν υψηλής ποιότητας όραση σε μία κυρίως απόσταση, συνήθως μακριά. Για την κοντινή όραση απαιτούνται συχνά γυαλιά. Σήμερα χρησιμοποιούνται ενισχυμένοι μονοεστιακοί (Enhanced Monofocal) ενδοφακοί που προσφέρουν λίγο καλύτερη όραση στις μεσαίες αποστάσεις.

Τορικοί ενδοφακοί: Διορθώνουν τον προϋπάρχοντα κερατοειδικό αστιγματισμό και μπορούν να συνδυαστούν με διαφορετικούς οπτικούς σχεδιασμούς.

Ενδοφακοί αυξημένου βάθους εστίασης (EDOF - Extended Depth of Focus): Προσφέρουν διευρυμένο εύρος λειτουργικής όρασης, ιδιαίτερα για μακρινές και ενδιάμεσες αποστάσεις, μειώνοντας σε αρκετούς ασθενείς την ανάγκη για γυαλιά.

Πολυεστιακοί και τριπλεστιακοί ενδοφακοί (FROF - Full Range of Focus): Σχεδιάζονται ώστε να προσφέρουν λειτουργική όραση σε περισσότερες αποστάσεις, επιτρέποντας σε επιλεγμένους ασθενείς μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τα γυαλιά.

Ωστόσο, ορισμένοι ενδοφακοί διόρθωσης της πρεσβυωπίας μπορεί να προκαλούν φωτεινές άλω ή αντανακλάσεις, ιδιαίτερα κατά τη νυχτερινή οδήγηση.

Δεν υπάρχει ένας ενδοφακός ιδανικός για όλους. Η επιλογή πρέπει να εξατομικεύεται με βάση την ανατομία του ματιού, την καθημερινή δραστηριότητα, τις οπτικές απαιτήσεις και τις προσδοκίες του ασθενούς.

Τι περιλαμβάνει ο προεγχειρητικός έλεγχος;

Πριν από την επέμβαση πραγματοποιείται λεπτομερής εξέταση και οπτική βιομετρία, με την οποία υπολογίζεται η κατάλληλη ισχύς του ενδοφακού.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις απαιτούνται επίσης τοπογραφία κερατοειδούς, εξέταση της οφθαλμικής επιφάνειας και OCT της ωχράς κηλίδας.

Ο προεγχειρητικός σχεδιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός όταν πρόκειται να τοποθετηθούν τορικοί ή ενδοφακοί διόρθωσης της πρεσβυωπίας.

Πώς είναι η αποκατάσταση μετά την επέμβαση;

Η όραση συνήθως βελτιώνεται σημαντικά μέσα στις πρώτες ημέρες, αν και η πλήρης σταθεροποίηση μπορεί να χρειαστεί μερικές εβδομάδες.

Ο ασθενής χρησιμοποιεί μετεγχειρητικά κολλύρια και ακολουθεί συγκεκριμένες οδηγίες για την προστασία του ματιού. Η τακτική παρακολούθηση επιτρέπει τον έλεγχο της επούλωσης και της ενδοφθάλμιας πίεσης.

Παρότι η επέμβαση καταρράκτη έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας, όπως κάθε χειρουργική πράξη ενέχει μικρό κίνδυνο επιπλοκών, μεταξύ των οποίων φλεγμονή, λοίμωξη, οίδημα της ωχράς ή αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

Η εμφάνιση έντονου πόνου, απότομης μείωσης της όρασης ή σημαντικής ερυθρότητας μετά την επέμβαση απαιτεί άμεση επικοινωνία με τον οφθαλμίατρο.

Μπορεί να ξαναεμφανιστεί ο καταρράκτης;

Ο καταρράκτης δεν μπορεί να επανεμφανιστεί στον τεχνητό ενδοφακό. Ωστόσο, μήνες ή χρόνια μετά την επέμβαση μπορεί να εμφανιστεί θόλωση του οπισθίου περιφακίου, της λεπτής μεμβράνης που συγκρατεί τον ενδοφακό.

Η κατάσταση αυτή, γνωστή συχνά ως «δευτερογενής καταρράκτης», αντιμετωπίζεται συνήθως εύκολα με μια σύντομη θεραπεία YAG Laser καψουλοτομής.

Η σημασία της εξατομικευμένης χειρουργικής αντιμετώπισης

Η σύγχρονη χειρουργική του καταρράκτη δεν περιορίζεται πλέον στην απλή αφαίρεση ενός θολού φακού. Με τον σωστό προεγχειρητικό σχεδιασμό και την κατάλληλη επιλογή ενδοφακού, μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα της όρασης και να μειώσει την εξάρτηση από τα γυαλιά.

Η επιτυχία της επέμβασης βασίζεται στον συνδυασμό χειρουργικής εμπειρίας, σύγχρονης τεχνολογίας και εξατομικευμένης επιλογής της καταλληλότερης λύσης για κάθε ασθενή.

Ενημερωθείτε αναλυτικά για τη χειρουργική αντιμετώπιση του καταρράκτη στο Ophthalmo-Check »