Το έγκαυμα του οφθαλμού είναι μια δυνητικά σοβαρή κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον κερατοειδή, στον επιπεφυκότα και σε άλλους ιστούς του ματιού. Μπορεί να προκληθεί από χημικές ουσίες, υψηλές θερμοκρασίες ή έντονη υπεριώδη ακτινοβολία.
Ιδιαίτερα επικίνδυνα είναι τα χημικά εγκαύματα, τα οποία μπορεί να προκληθούν από καθαριστικά, απορρυπαντικά, ασβέστη, τσιμέντο, οξέα και άλλες ουσίες που χρησιμοποιούνται στο σπίτι ή στην εργασία.
Σε περίπτωση επαφής χημικής ουσίας με το μάτι, ξεκινήστε ΑΜΕΣΩΣ έκπλυση με άφθονο καθαρό, χλιαρό ή δροσερό νερό για τουλάχιστον 20 λεπτά και ζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια. Μην καθυστερείτε την έκπλυση αναζητώντας κολλύρια ή περιμένοντας την άφιξη του οφθαλμιάτρου. Σε σοβαρή έκθεση συνεχίστε την έκπλυση μέχρι να αναλάβουν οι επαγγελματίες υγείας.
Ποια είναι τα διαφορετικά είδη εγκαυμάτων;
Χημικά εγκαύματα: Προκαλούνται από επαφή του οφθαλμού με καυστικές ουσίες και αποτελούν μία από τις σημαντικότερες επείγουσες καταστάσεις στην οφθαλμολογία.
Θερμικά εγκαύματα: Προκαλούνται από φλόγες, καυτό νερό, λάδι, ατμό ή άλλα θερμά υλικά. Συχνά επηρεάζουν κυρίως τα βλέφαρα, αλλά μπορούν να τραυματίσουν και την οφθαλμική επιφάνεια.
Εγκαύματα από υπεριώδη ακτινοβολία: Η φωτοκερατίτιδα προκαλείται από έντονη έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, όπως κατά την ηλεκτροσυγκόλληση χωρίς προστατευτική μάσκα ή την παρατεταμένη έκθεση στο έντονο φως που αντανακλάται στο χιόνι.
Γιατί τα αλκαλικά εγκαύματα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα;
Τα χημικά εγκαύματα διακρίνονται κυρίως σε αλκαλικά και όξινα.
Οι αλκαλικές ουσίες, όπως η αμμωνία, η καυστική σόδα και ορισμένα προϊόντα καθαρισμού ή οικοδομικά υλικά, μπορούν να διεισδύσουν γρήγορα στους ιστούς του ματιού και να προκαλέσουν εκτεταμένες βλάβες.
Τα οξέα συνήθως προκαλούν περισσότερο επιφανειακή βλάβη λόγω της πήξης των πρωτεϊνών, αλλά ορισμένα ισχυρά οξέα μπορούν επίσης να προκαλέσουν σοβαρή καταστροφή των οφθαλμικών ιστών.
Η βαρύτητα του εγκαύματος εξαρτάται από τη χημική ουσία, τη συγκέντρωσή της και κυρίως τον χρόνο που παραμένει σε επαφή με το μάτι.
Ποιες είναι οι πρώτες βοήθειες σε χημικό έγκαυμα;
Η άμεση και άφθονη έκπλυση αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο για την προστασία της όρασης.
- Ξεκινήστε αμέσως έκπλυση με καθαρό τρεχούμενο νερό ή φυσιολογικό ορό, εφόσον είναι άμεσα διαθέσιμος.
- Κρατήστε απαλά τα βλέφαρα ανοικτά, ώστε το νερό να ξεπλένει ολόκληρη την οφθαλμική επιφάνεια.
- Στρέψτε το κεφάλι προς την πλευρά του τραυματισμένου ματιού, ώστε το νερό να απομακρύνεται χωρίς να καταλήγει στο άλλο μάτι.
- Συνεχίστε την έκπλυση για τουλάχιστον 20 λεπτά. Σε σοβαρή έκθεση μπορεί να απαιτείται πολύ μεγαλύτερη διάρκεια, μέχρι να ελεγχθεί το pH από το ιατρικό προσωπικό.
- Εάν φοράτε φακούς επαφής, αφαιρέστε τους εφόσον αυτό μπορεί να γίνει εύκολα, χωρίς να καθυστερήσει η έκπλυση.
- Ζητήστε άμεση μεταφορά σε τμήμα επειγόντων περιστατικών.
Μην τρίβετε το μάτι και μην προσπαθείτε να εξουδετερώσετε μια χημική ουσία με κάποια άλλη. Για παράδειγμα, δεν πρέπει να χρησιμοποιήσετε ξίδι για αλκαλικό έγκαυμα ή σόδα για όξινο έγκαυμα.
Μην χρησιμοποιείτε αυθαίρετα κολλύρια ή αλοιφές. Εφόσον είναι δυνατόν, πάρτε μαζί σας τη συσκευασία ή το όνομα της υπεύθυνης χημικής ουσίας, χωρίς να καθυστερήσετε την αντιμετώπιση.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο πόνο, ερυθρότητα, δακρύρροια, φωτοφοβία, αίσθημα καύσου και θόλωση της όρασης.
Σε σοβαρότερα εγκαύματα μπορεί να εμφανιστούν θόλωση του κερατοειδούς, λευκωπές περιοχές του επιπεφυκότα ή δυσκολία στο άνοιγμα του ματιού.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η απουσία έντονου πόνου δεν αποκλείει σοβαρό χημικό έγκαυμα, καθώς σε εκτεταμένες βλάβες μπορεί να επηρεαστούν οι νευρικές απολήξεις του κερατοειδούς.
Τι είναι η φωτοκερατίτιδα;
Η φωτοκερατίτιδα είναι ένα επιφανειακό έγκαυμα του κερατοειδούς από υπεριώδη ακτινοβολία.
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνά αρκετές ώρες μετά την έκθεση, με έντονο πόνο, φωτοφοβία, δακρύρροια και δυσκολία στο άνοιγμα των ματιών.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η επούλωση πραγματοποιείται μέσα σε 24–48 ώρες, με κατάλληλη υποστηρικτική θεραπεία. Ωστόσο, χρειάζεται οφθαλμολογική εξέταση για τον αποκλεισμό άλλων βλαβών.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Μετά την αρχική έκπλυση, ο οφθαλμίατρος ελέγχει την οπτική οξύτητα και εξετάζει τον κερατοειδή και τον επιπεφυκότα με τη σχισμοειδή λυχνία.
Σε χημικό έγκαυμα μετράται το pH της οφθαλμικής επιφάνειας και συνεχίζεται η έκπλυση μέχρι να αποκατασταθεί σταθερά σε φυσιολογικά επίπεδα.
Με τη χρήση ειδικής χρωστικής, της φλουορεσκεΐνης, αξιολογείται η έκταση της βλάβης του επιθηλίου.
Ελέγχονται επίσης η ενδοφθάλμια πίεση, η διαφάνεια του κερατοειδούς και η πιθανή βλάβη των βλαστοκυττάρων στο σκληροκερατοειδές όριο.
Πώς αντιμετωπίζονται τα οφθαλμικά εγκαύματα;
Η θεραπεία εξαρτάται από τη βαρύτητα και την αιτία του εγκαύματος.
Σε ήπιες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν λιπαντικά κολλύρια, αντιβιοτικά για την πρόληψη δευτερογενούς λοίμωξης και κατάλληλη αναλγητική αγωγή.
Σε σοβαρότερα χημικά εγκαύματα μπορεί να απαιτηθούν ειδικά αντιφλεγμονώδη φάρμακα, κυκλοπληγικά κολλύρια και θεραπείες που υποστηρίζουν την επούλωση του κερατοειδούς.
Σε εκτεταμένες βλάβες ενδέχεται να χρειαστούν χειρουργικές παρεμβάσεις, όπως τοποθέτηση αμνιακής μεμβράνης ή, σε μεταγενέστερο στάδιο, επεμβάσεις αποκατάστασης της οφθαλμικής επιφάνειας.
Μπορεί να αποκατασταθεί πλήρως η όραση;
Η πρόγνωση εξαρτάται από την έκταση και το βάθος της βλάβης, τη χημική ουσία και τον χρόνο έναρξης της έκπλυσης.
Τα ήπια εγκαύματα μπορεί να επουλωθούν χωρίς μόνιμες συνέπειες. Αντίθετα, τα σοβαρά εγκαύματα μπορούν να προκαλέσουν ουλοποίηση του κερατοειδούς, ξηροφθαλμία, γλαύκωμα ή μόνιμη μείωση της όρασης.
Πώς μπορούμε να προλάβουμε τα εγκαύματα;
Η χρήση κατάλληλων προστατευτικών γυαλιών κατά τον χειρισμό χημικών ουσιών, την ηλεκτροσυγκόλληση ή άλλες επικίνδυνες εργασίες αποτελεί το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης.
Το χημικό έγκαυμα του οφθαλμού είναι απόλυτα επείγουσα κατάσταση. Η άμεση έκπλυση και η εξειδικευμένη οφθαλμολογική αντιμετώπιση μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τη βλάβη και να προστατεύσουν την όραση.